اندیشه مدیریت راهبردی
چالشهای فراروی برنامههای اصلاح نظام اداری در ایران با تمرکز بر اصلاح ساختاری
نوع مقاله : مقاله علمی-پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استاد گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانش آموخته دکتری مدیریت تکنولوژی، دانشکده مهندسی پیشرفت، دانشگاه علم و صنعت، تهران. ایران.
4 استادیار گروه مدیریت اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم. ایران.
10.30497/smt.2025.245334.3522
چکیده
هدف این مقاله شناسایی و اولویتبندی آسیبها، چالشها و علل ناکارآمدی برنامههای اصلاح نظام اداری در ایران در سه حوزه تدوین، اجرا و ارزیابی و با تمرکز بر اصلاح ساختاری است.جهت اعتبارسنجی مولفهها و شاخصهای شناسایی شده در دو دور به نظرات خبرگان مراجعه شده است. در دور اول پرسشنامه، با مراجعه به خبرگان حوزه نظام اداری، شاخصهای احصا شده با حد آستانه 5.5 تعدیل شده و در دور دوم پرسشنامه ابعاد، مولفهها و شاخصهای تعدیل شده براساس فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و مقایسات زوجی، اولویتبندی شدهاند. یافتهها، نخست در 2 بعد کلی چالشهای کلان و چالشهای سطح خرد دستهبندی شدهاند و در ادامه در قالب ۳ دسته از چالشهای ناظر به تدوین، اجرا و ارزیابی طبقهبندی شدهاند. تحلیل نتایج نشان میدهد چالشهای کلان اهمیت بیشتری نسبت به چالشهای سطح خرد دارند. همچنین در بعد کلان ترتیب اولویت مولفهها به صورت چالشهای ناظر به اجرا، تدوین و ارزیابی اولویتبندی شده است. در بعد سطح خرد نیز اولویت مولفهها به ترتیب به صورت چالشهای ناظر به اجرا، ارزیابی و تدوین محاسبه شده است. یافتههای پژوهش بیانگر اهمیت بیشتر چالشهای ناظر به اجرا نسبت به چالشهای ناظر به مراحل تدوین و ارزیابی است.
کلیدواژهها
موضوعات
احمدیجشفقانی، حسینعلی و نیکنام، مهدی (۱۳۹۹). آسیبشناسی بودجهریزی در جمهوری اسلامی ایران. مطالعات بین رشتهای دانش راهبردی. ۱۰ (۴۱). ۶۵-۸۴.
آذر، عادل و رجبزاده، علی (1396). تصمیمگیری کاربردی رویکرد چند شاخصه. تهران: نگاه دانش.
بارانی، صمد؛ فقیهی، ابوالحسن و نجفبیگی، رضا (1396). موانع تحول در نظام اداری ایران: مطالعهای در فرهنگ سازمانی. پژوهشهای مدیریت عمومی. ۱۰(۳۶). 5-30.
برنامه جامع اصلاح نظام اداری. دوره دوم. مصوب شورای عالی اداری. 1397.
برنامه جامع اصلاح نظام اداری. مصوب هیئتوزیران. 1393.
پتفت، آرین (1395). سیاستزدگی دستگاههای اداری و ارائه راهکارها برای جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی پاکستان، چین و انگلیس). تهران: مرکز پژوهش های مجلس.
پرنیان، احسان؛ رزقی، ابوالفضل و پرهیزکاری، سیدعباس (۱۳۹۶). استفاده از ظرفیت های مردمی برای مبارزه و پیشگیری از فساد (بررسی تجربیات کشورهای منتخب). تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
پرهیزکاری، سیدعباس و رزقی، ابوالفضل (۱۳۹۶). تعارض منافع ۱. دستهبندی و مفهومشناسی. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
پورعزت، علیاصغر (1390). اداره سالم به روایت نهج البلاغه طرحی برای مبارزه با فساد اداری. تهران: بنیاد نهج البلاغه.
پورمحمدی، سیدحمیدرضا؛ مدنیزاده، سیدعلی؛ دمنه، نیلوفر و خانمیرزایی، فرهاد (۱۴۰۱). اصلاحات ساختاری بودجه. تهران: مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری.
حسینپور، داوود؛ عبدالحسینزاده، محمد؛ اصلیپور، حسین و قربانیزاده، وجهاله (۱۴۰۱). تحلیل آسیبشناسانه ابزارهای پیادهسازی سیاستهای کلی نظام اداری. پژوهشهای مدیریت عمومی. ۱۵ (۵۸). ۹۱-۱۱۸.
خاندوزی، سیداحسان و کاویانی، زهرا (1395). کانالهای تأثیر بوروکراسی بر عملکرد اقتصاد ایران. مجلس و راهبرد. ۲۳(۸۷). 5-42.
خاندوزی، سیداحسان (1394). درباره سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی (8) تحول نظام اجرایی و اداری پیش شرط اثربخشی سیاستهای اقتصاد مقاومتی. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
خیرگو، منصور؛ داناییفرد، حسن و آذر، عادل (1392). چگونگی انتقال خطمشیهای تحول در نظام اداری به ایران: پژوهشی اکتشافی مبتنیبر روششناسی ترکیبی. مدیریت نظامی. ۱۳(49). 43-78.
داناییفرد، حسن و الوانی، سید مهدی (1385). استراتژی تحول در بخش دولتی ایران. دانشور رفتار. ۱۳(۱۷). ۹۷-۱۲۰.
داناییفرد، حسن (1394). چالشهای مدیریت دولتی در ایران. تهران: سمت.
دوگراف، خیالت؛ واخنار، پیتر و فون مارافیک، پتریک (1394). چشماندازهای نظری فساد. (ترجمه هژبرالساداتی، هانیه. حسینیهاشمزاده، داود. یاری، جلیل و فاضلی، محمد). تهران: آگاه.
رهبر معظم انقلاب (۱۳۹۷). بیانیه گام دوم انقلاب.
سازمان اداری و استخدامی کشور. (1396). گزارش وضعیت راهبردی نظام اداری. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
سازمان امور اداری استخدامی کشور (رضا رمضانی) (1379). مطالعهای در باب نظریه دولت. تهران: سازمان امور اداری استخدامی کشور.
سازمان امور اداری استخدامی کشور (1378). گزارش بررسی و شناخت نظام اداری کشور (جلد اول). تهران: سازمان امور اداری استخدامی کشور.
ساندرز، مارک؛ لویز، فلیپ و ترنهیل، آدریان (۱۳۹۶). روشهای پژوهش در تحقیقات مالی و بازرگانی. تهران: ترمه. (ترجمه: غلامحسین اسدی و بهادر نایبی).
سیاستهای کلی نظام اداری ابلاغی مقام معظم رهبری. ابلاغی 1389.
شهرآئینی، سید مجتبی (۱۴۰۲). پیشنهاد طبقهبندی مشاغل دستگاههای اجرایی کشور در قانون برنامه هفتم توسعه. (شماره مسلسل: ۱۹۰۸۲). تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
طهرانی، مریم و مالکی، محمدرضا (1395). نظام اداری برنامههای توسعه (با مروری بر آسیبهای این حوزه و اولویتبندی). تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
عبدالحسینزاده، محمد و قریشی، سید محمدحسین (1397). تحلیل پیشینه اصلاح نظام اداری در ایران. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
عبدالحسینزاده، محمد؛ شهرآئینی، سید مجتبی و قریشی، سید محمدحسین (۱۳۹۹). مدیریت تغییر در بخش عمومی. مشهد: پاپلی – کتاب امید. (پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه صنعتی شریف).
عبدالحسینزاده، محمد. قریشی، سید محمدحسین و شهرآئینی، سید مجتبی (1397). راهکارهای بهبود برنامههای اصلاح نظام اداری مبتنی بر آسیبشناسی برنامههای گذشته. فصل نامه تخصصی سازمان اداری استخدامی کشور. ۲ (۲). ۱-۱۴.
عبداللهی، نورعلی؛ شهرآئینی، سید مجتبی؛ نبویفرد، سید مجتبی و بنافی، مسعود (۱۴۰۳). ارزشیابی الگوی تحقق سیاستهای کلی نظام مبتنیبر شاخصهای بینالمللی: رهنمودهایی برای ارتقای ماده ۸۳ قانون مدیریت خدمات کشوری. سیاستهای راهبردی و کلان. ۱۲(۴). ۷۲۱-۷۵۶.
عجم اغلو، دارون و رابینسون، جیمز ای (1394). چرا ملتها شکست میخورند؟ ریشههای قدرت، ثروت و فقر. (ترجمه: محسن میردامادی و محمدحسین نعیمیپور). تهران: روزنه.
فروزنده، لطفا... (۱۴۰۲). تحول اداری. فصلنامه تخصصی سازمان اداری و استخدامی کشور. دوره جدید. (2). (پیاپی ۶۸). (مصاحبه با دکتر لطفا... فروزنده). ۷۴-۷۹.
فقیهی، ابوالحسن و داناییفرد، حسن (1390). بوروکراسی و توسعه در ایران (نگاهی تاریخی – تطبیقی). تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
فقیهی، ابوالحسن و کاظمی بیگدلی، سید عباس (1393). الگویی برای تدوین و اجرای برنامههای اصلاح و بهبود نظام اداری در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه علوم مدیریت، ۹(۳۴). ۱-۲۴.
قانون ارتقاء سلامت نظام اداری و مقابله با فساد. مصوب 1390.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. مصوب ۱۳۶۸.
قانون برنامه هفتم پیشرفت. مصوب ۱۴۰۲.
قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور. مصوب ۱۴۰۱.
قانون مدیریت خدمات کشوری. مصوب 1386.
قدسیپور؛ سید حسین (1379). مباحثی در تصمیمگیری چند معیاره فرآیند تحلیل سلسله مراتبی AHP.. تهران: دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
قلیپور، رحمتاله (الف1395). چالشهای نظام اداری بررسی موردی ایران. تهران: دانشگاه تهران.
قلیپور، رحمتاله (ب1395). تصمیمگیری سازمانی و خطِمشیگذاری عمومی. تهران: سمت.
مالکی، محمدرضا؛ طهرانی، مریم و شکوهی، اکبر (1395). ضرورت تشکیل کمیسیون تخصصی نظام اداری در مجلس شورای اسلامی. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
محمدی، حامد؛ الوانی، سیدمهدی؛ معمارزادهطهران، غلامرضا و حمیدی، ناصر (1397الف). شناسایی موانع فرهنگی فراروی نظام اداری ایران. مدیریت فرهنگ سازمانی. ۱۶(۱). 67-87.
محمدی، حامد؛ الوانی، سیدمهدی؛ معمارزادهطهران، غلامرضا و حمیدی، ناصر (1397ب). سنجش وضعیت مؤلفههای موثر بر بعد قانونی نظام اداری در ایران. سیاستهای راهبردی و کلان. ۶(۲۲). 1-22.
مرادخانی، فردین و تکلو، سمیه (۱۴۰۰). تعدد نهادهای قانونگذاری با تأکید بر جایگاه مصوبات شورای عالی فضای مجازی در نظام حقوقی ایران. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر. ۱۲ (۲۲). ۳۵-۶۷.
مرتضویفر، زینب؛ نصیریاقدم، علی و ابوحمزه، داریوش (1394). استفاده از ظرفیتهای بخش خصوصی در تأمین کالاهای عمومی (مشارکت عمومی – خصوصی). تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
میرمحمدی، سید محمد و حسنپور، اکبر (1390). نظام اداری ایران: تحلیلی بر مشکلات و چالشها. چشم اندازه مدیریت دولتی. ۲(۴). 9-22.
میرمحمدی، سید محمد (1393). مفاهیم کلیدی نظام اداری. تهران: نگاه دانش.
نقشه راه اصلاح نظام اداری. مصوبه شورای عالی اداری، 1392.
نوری، روحاله (1392). مبانی مدیریت دولتی (نظریههای دولت و اداره امور عمومی در ایران). تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
نیلی، مسعود و کریمی، محسن (1396). برنامهریزی در ایران 1356-1316 تحلیلی تاریخی، با تمرکز بر تحولات نقش و جایگاه سازمان برنامه و بودجه. تهران: نی.
الوانی، سید مهدی (1385). درآمدی بر نقش و اندازه دولت در ایران. مجلس و پژوهش. ۱۳(۵۳). ۱۱-۳۲.
هادیزنور، بهروز (1389). بررسی نظام برنامهریزی اقتصادی در ایران (دوره قبل از انقلاب اسلامی). تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
هنرور، روحالله و قریشی، سید محمدحسین (1397). یکپارچگی اطلاعات و اصلاح نظام اداری به سوی الگوی حکمرانی دیجیتال. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
هیوز، آون (1394). مدیریت دولتی نوین نگرشی راهبردی (استراتژیک) سیر اندیشهها، مفاهیم، نظریهها. تهران: مروارید. (ترجمه: سیدمهدی الوانی، سهراب خلیلیشورینی و غلامرضا معمارزادهطهران).
Christensen, T. (2007). Organization theory and the public sector: Instrument, culture. and myth. London: Routledge.
Im, T. (2022). Changes in the Political-Administrative System. In Transformation of Korean Politics and Administration: A 30-Year Retrospective. Emerald Publishing Limited.
El Balshy, S. A. E. M., & Ismael, M. (2023). Job evaluation as a mechanism for achieving the fairness of a wage structure in the administrative system: theoretical perspectives. Journal of Humanities and Applied Social Sciences. 5 (1). 3-19.
Wang, Qun. (2010). Administrative Reform in china: Past, Present, and Future. Southeast Review of Asian Studies. 32 (1). 100-119.
Kamensky, John M. (2019). Looking back Over my 45 years of Involvement with Government Reform Efforts. Public Administration Review. 78 (2). 305-310
Abdolhosseinzadeh, M., & Ghorayshi, S. M. H. (2018). An Analysis of the History of Administrative Reform in Iran. Tehran: Research Center of the Parliament. [in Persian]
Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2015). Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty. (Translated by M. Mirdamadi & M. Naimipour). Tehran: Rozaneh. [in Persian]
Administrative and Employment Affairs Organization. (1999). Report on the Study and Identification of the Country's Administrative System (Vol. 1). Tehran: Administrative and Employment Affairs Organization. [in Persian]
Administrative and Employment Affairs Organization (R. Ramezani). (2000). A Study on the Theory of Government. Tehran: Administrative and Employment Affairs Organization. [in Persian]
Administrative Reform Roadmap, approved by the Supreme Administrative Council, 2013. [in Persian]
Azar, A., & Rajabzadeh, A. (2017). Practical Decision-Making: A Multi-Criteria Approach. Tehran: Negah Danesh. [in Persian]
Civil Service Management Act, ratified 2007. [in Persian]
Comprehensive Administrative Reform Program, ratified by the Council of Ministers, 2014. [in Persian]
Comprehensive Administrative Reform Program, Second Phase, ratified by the Supreme Administrative Council, 2018. [in Persian]
Constitution of the Islamic Republic of Iran, ratified 1989. [in Persian]
Danaeefard, H. (2015). Challenges of Public Administration in Iran. Tehran: Samt. [in Persian]
DuGraaf, G., Wagenaar, P., & von Maravic, P. (2015). Theoretical Perspectives on Corruption. (Translated by H. Hajbarsadati, D. Hosseini-Hashemzadeh, J. Yari, & M. Fazeli). Tehran: Agah. [in Persian]
Faghihi, A., & Danaeefard, H. (2011). Bureaucracy and Development in Iran: A Historical-Comparative Perspective. Tehran: Imam Sadiq University. [in Persian]
General Policies of the Administrative System, issued by the Supreme Leader, 2010. [in Persian]
Ghodsipoor, S. H. (2000). Multi-Criteria Decision-Making: Analytical Hierarchy Process (AHP). Tehran: Amirkabir University of Technology. [in Persian]
Gholipour, R. (2016a). Challenges of the Administrative System: A Case Study of Iran. Tehran: University of Tehran. [in Persian]
Gholipour, R. (2016b). Organizational Decision-Making and Public Policy-Making. Tehran: Samt. [in Persian]
Hadizanoor, B. (2010). A Study of the Economic Planning System in Iran: Before the Islamic Revolution. Tehran: Research Center of the Parliament. [in Persian]
Hosseinpour, D., Abdolhosseinzadeh, M., Aslipour, H., & Ghorbanzadeh, V. (2022). A pathological analysis of tools for implementing the general policies of the administrative system. Public Management Research. 15 (58). 91–118. [in Persian]
Hughes, O. (2015). New Public Management: A Strategic Perspective. (Translated by S. M. Alvani, S. Khalili-Shorini, & G. Memarzadeh-Tehran). Tehran: Morvarid. [in Persian]
MirMohammadi, S. (2014). Key Concepts of the Administrative System. Tehran: Negah Danesh. [in Persian]
National Budget Act for 2023, ratified 2022. [in Persian]
Nili, M., & Karimi, M. (2017). Planning in Iran 1937–1978: A Historical Analysis with Focus on the Role of the Planning and Budget Organization. Tehran: Ney. [in Persian]
Nouri, R. (2013). Fundamentals of Public Administration: Theories of Government and Public Administration in Iran. Tehran: Research Institute of Seminary and University. [in Persian]
PourEzzat, A. A. (2011). Healthy Administration Based on Nahj al-Balagha: A Plan to Combat Administrative Corruption. Tehran: Nahj al-Balagha Foundation. [in Persian]
Seventh Development Plan Act, ratified 2023. [in Persian]
Statement on the Second Phase of the Revolution. (2018). Supreme Leader. [in Persian]
Supreme Leader. (2018). Statement on the Second Phase of the Revolution. [in Persian]
Tehrani, M., & Maleki, M. R. (2016). The Administrative System and Development Plans: Reviewing Its Challenges and Prioritizing Solutions. Tehran: Research Center of the Parliament. [in Persian]
Act on the Promotion of Administrative Health and Combating Corruption, ratified 2011. [in Persian]
Supreme Leader’s General Policies on Administrative Reform (2010). [in Persian]
Comprehensive Administrative System Reform Plan, Phase II (2014). [in Persian]
Development Strategy Framework for Iran (2020). Tehran: Research Institute for Strategic Studies. [in Persian]
The Law on Strengthening Administrative Health (2011). [in Persian]
Gholipour, R., & Nili, M. (2014). Iran's Economic Transformation in the 21st Century: Opportunities and Challenges. Tehran: Samt. [in Persian]
Faghihi, A. (2010). Public Sector Management: Challenges and Solutions in Iran. Tehran: University of Tehran Press. [in Persian]
Administrative and Employment Organization Reports (2016). [in Persian]
Alvani, S. M. (2015). Principles of Public Administration. Tehran: Samt. [in Persian]
Ghorbanzadeh, V., & Aslipour, H. (2021). Administrative Corruption in Iran: Diagnosing Institutional Weaknesses. Iranian Public Administration Review. 12 (45). 100–123. [in Persian]
Danaeefard, H. (2017). The Role of Leadership in Reducing Bureaucratic Corruption. Public Administration Quarterly. 16 (3). 45–60. [in Persian]
Comprehensive System of Administrative Integrity Act (2020). [in Persian]
Mashreghi, A., & Kaviani, A. (2019). Pathological Analysis of Iran’s Bureaucratic Systems. Journal of Iranian Development Studies. 11 (34). 67–89. [in Persian]
Supreme Council for Administrative Transformation (2015). Evaluation of Administrative Reform Programs in Iran. Tehran. [in Persian]
Hasanlou, S. (2020). Foundations of Bureaucracy and Governance. Tehran: National Studies Institute. [in Persian]
National Plan for the Promotion of Administrative Integrity (2013). [in Persian]
Law on Streamlining Governmental Functions (2022). [in Persian]
Act on Transparency and Citizen Engagement in Governmental Affairs (2021). [in Persian]
Hosseinpour, D. (2023). The Political Economy of Administrative Reform in Iran. Tehran: Ministry of Economic Affairs. [in Persian]
Farzin, M. (2019). The Efficiency of Iran's Bureaucratic Systems: Historical Insights. Tehran: Iranian Sociological Association. [in Persian]
Act for Development of National Electronic Governance (2020). [in Persian]
Transparency and Anti-Corruption Commission Reports (2021). Tehran. [in Persian]
Safavi, A. R., & Ebrahimi, M. (2018). Barriers to Administrative Reforms in Iran. Public Policy Review. 8 (2). 12–35. [in Persian]
Comprehensive Public Service Improvement Program (2023). [in Persian]
National Institute for Strategic Studies (2017). Administrative Reforms and Development Goals: A Comparative Analysis. Tehran. [in Persian]
World Bank Report on Public Sector Reforms in the MENA Region (2019). Washington, DC: World Bank.
United Nations Development Program (UNDP) (2020). Best Practices in Public Administration Reforms. New York: UNDP.
OECD (2022). Government at a Glance: Global Public Sector Challenges. Paris: OECD Publishing.
Transparency International (2022). Corruption Perceptions Index 2022. Berlin: Transparency International.
)
دوره 18، شماره 2 - شماره پیاپی 40
تیر 1403صفحه 37-88
- تاریخ دریافت: 04 آبان 1402
- تاریخ بازنگری: 05 دی 1403
- تاریخ پذیرش: 20 دی 1403