ترسیم نقشه راه مدیریت راهبردی فرهنگ در فضای مجازی ایران: یک مطالعه آینده‌پژوهی با روش دلفی

نوع مقاله : مقاله علمی-پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته دکتری مدیریت راهبردی فرهنگی، دانشکده مدیریت راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).
چکیده
زمینه و هدف: فضای مجازی به یک زیست‌بوم فرهنگی تعیین‌کننده تبدیل‌شده است. این پژوهش با هدف ترسیم نقشه راه مدیریت راهبردی فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با آینده فضای مجازی و با تأکید بر مؤلفه‌های فرهنگی انجام شد. روش: این مطالعه از نظر هدف، توسعه‌ای-کاربردی و از نظر روش، آینده‌پژوهی است که با فن دلفی کلاسیک در سه مرحله (کشف، اولویت‌بندی و تدوین نقشه راه) انجام شد. گروه خبرگان متشکل از ۱۵ متخصص در حوزه‌های مدیریت فرهنگی، فضای مجازی و آینده‌پژوهی بودند. یافته‌ها: در مرحله اول، ۲۱ پیشران کلیدی در ۵ حوزه شناسایی شد. در مرحله دوم، ۱۰ پیشران برتر (از جمله «شتاب در توسعه هوش مصنوعی» و «دگرگونی هویت نسل جوان») اولویت‌بندی شدند. بر اساس دو پیشران با بیشترین اهمیت و عدم قطعیت، چهار سناریوی محتمل («پارادایم پیشگامی و همسازی فرهنگی-فناورانه»، «پارادایم انفعال و آشفتگی فرهنگی»، «پارادایم صیانتی-انزواگر» و «پارادایم انفعال و فرسایش تدریجی») ترسیم و سناریوی «پارادایم پیشگامی و همسازی فرهنگی-فناورانه» به‌عنوان چشم‌انداز مطلوب انتخاب گردید. در نهایت، نقشه راه مبتنی بر چهار راهبرد اصلی «تهاجم نرم»، «توانمندسازی جامعه»، «حکمرانی آینده‌نگر» و «دیپلماسی فرهنگی» تدوین شد. نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد موفقیت در عرصه فرهنگ دیجیتال، نیازمند گذار از رویکرد واکنشی به پارادایمی آینده‌ساز، فعال و یکپارچه است که در آن حفظ هویت از مسیر اثرگذاری هوشمندانه و نوآوری بومی محقق می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

مشایخ، فرحناز و حاجی‌زاده، هانیه (1402). فرصت‌ها و آسیب‌های فضای مجازی. فصلنامه انگاره­های نو در تحقیقات آموزشی. 2 (2). 91-113.
جهان‌بین، فرزاد و حیدری، یعقوب (1402). تحلیل سیاست جمهوری اسلامی ایران در حوزه فضای مجازی مبتنی بر دیدگاه آیت‌الله سید علی خامنه‌ای. فصلنامه علمی راهبرد. 32 (4). 535-556.                                          10.22034/rahbord.2024.432314.1636 doi:
رجبی‌ده‌برزوئی، اصغر و بیدگلی، محمد (1402). واکاوی تهدیدات رسانه و فضای مجازی بر سلامت معنوی از دیدگاه امام خامنه‌ای. تربیت متعالی. 2 (3). 65-80.
کاظمی‌زادحیدرباغی، علیرضا؛ احمدی‌سفیدان، حسین؛ جوان‌پورهروی، عزیز و شاکری، احسان (1402). تأثیر راهبرد‌های مدیریت فضای مجازی بر مشارکت سیاسی شهروندان. مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی. 7 (26). 185-218.
محمدی‌خانقاهی، محسن و رضایی، صفیه (1398). آسیب‌شناسی مدیریت فضای مجازی در جمهوری اسلامی ایران (با تأکید بر شبکه ملی اطلاعات). دوفصلنامه مطالعات اسلامی آسیب‌های اجتماعی. 1 (1). 193-206.
شریفی، سیدمهدی؛ مرزبان، بیتا و لبافی، سمیه (1397). آسیبشناسی سیاستگذاری تولید محتوای فضای مجازی در ایران. مدیریت دولتی. 10 (2). 251-268.
doi: 10.22059/jipa.2018.254248.2235
رفیع، حسین و رزمی، سروش (1400). بررسی مدیریت شبکه‌های اجتماعی در فضای سیاسی ایران به عنوان یک مسألۀ بدخیم. پژوهش‌های راهبردی سیاست. 10 (36). 129-152.
doi: 10.22054/qpss.2020.49288.2430
غلامی، رضا و پورحیدر، احمد (1400). الگوی شش‌ضلعیِ حکمرانی فضای مجازی در جمهوری اسلامی ایران برای بازه زمانی پنج‌ساله. آینده پژوهی ایران. 6 (1). 1-26.
doi: 10.30479/jfs.2021.13693.1205
عبیری، داود و ولوی، محمدرضا (1398). ارائه الگوی راهبردی مدیریت فضای سایبر جمهوری اسلامی ایران بر اساس اوامر و تدابیر حضرت امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی). امنیت ملی. 9 (32). 171-200.
کاظمی‌زادحیدرباغی، علیرضا؛ احمدی‌سفیدان، حسین؛ جوان‌پورهروی، عزیز و شاکری، احسان (1402). ارائه استراتژی مناسب برای مدیریت فضای مجازی با رویکرد مشارکت سیاسی. امنیت ملی. 13 (50). 41-84.
جوادی‌نیا، حسن و درتاج، یاسر (1401). جایگاه فضای مجازی در جنگ نرم از دیدگاه و اندیشه دفاعی امام خامنه‌ای. پژوهش‌های اجتماعی اسلامی. 28 (125). 73-97.
doi: 10.30513/iss.2023.5162.1289
Castells, M. (2008). The new public sphere: Global civil society. communication networks. and global governance. The Annals of the American Academy of Political and Social Science. 616 (1). 78-93.
Culpepper, P. D., & Thelen, K. (2020). Are we all Amazon primed? Consumers and the politics of platform power. Comparative Political Studies. 53 (2). 288-318.
Goldhaber, M. H. (1997). The attention economy and the net. First Monday. 2 (4).
Hsu, C.-C., & Sandford, B. A. (2007). The Delphi technique: Making sense of consensus. Practical Assessment. Research & Evaluation. 12 (10). 1–8.
Linstone, H. A., & Turoff, M. (Eds.). (2002). The Delphi method: Techniques and applications. Addison-Wesley.
Nowack, M., Endrikat, J., & Guenther, E. (2011). Review of Delphi-based scenario studies: Quality and design considerations. Technological Forecasting and Social Change. 78 (9). 1603–1615.
Schiller, H. I. (1976). Communication and cultural domination. International Arts and Sciences Press.
Schmidt, R. C. (1997). Managing Delphi surveys using nonparametric statistical techniques. Decision Sciences. 28 (3). 763-774.
Simon, H. A. (1971). Designing organizations for an information-rich world. In M. Greenberger (Ed.). Computers. communication. and the public interest (pp. 37–72). The Johns Hopkins Press.
Wagner, A., & de Clippele, M.-S. (2023). Safeguarding cultural heritage in the digital era: a critical challenge. International Journal for the Semiotics of Law. https://link.springer.com/article/10.1007/s11196-023-10040-z
Mashayekh, Farahnaz, & Hajizadeh, Hanieh (2023). Opportunities and harms of cyberspace. Quarterly Journal of New Perspectives in Educational Research, 2 (2). 91-113. (In Persian)
Jahanbin, Farzad, & Heidari, Yaghoub (2023). Analysis of the Islamic Republic of Iran's cyberspace policy based on the views of Ayatollah Seyyed Ali Khamenei. Scientific Quarterly Journal of Rahbord (Strategy). 32 (4). 535-556. doi: 10.22034/rahbord.2024.432314.1636. (In Persian)
Rajabi Deh-Barzouei, Asghar, & Bidgoli, Mohammad (2023). An analysis of media and cyberspace threats to spiritual health from the perspective of Imam Khamenei. Tarbiat-e Mota'ali (Transcendent Education). 2 (3). 65-80. (In Persian)
Kazemizad Heydarbaghi, Alireza; Ahmadi Sefidan, Hossein; Javanpour Heravi, Aziz, & Shakeri, Ehsan (2023). The impact of cyberspace management strategies on citizens' political participation. National Defense Strategic Management Studies. 7 (26). 185-218. (In Persian)
Mohammadi Khangahi, Mohsen, & Rezaei, Safieh (2019). Pathology of cyberspace management in the Islamic Republic of Iran (with an emphasis on the National Information Network). Bi-Quarterly Journal of Islamic Studies on Social Pathologies. 1 (1). 193-206. (In Persian)
Sharifi, Seyyed Mehdi; Marzban, Bita, & Labafi, Somayeh (2018). Pathology of cyberspace content production policy-making in Iran. Public Management. 10 (2). 251-268. doi: 10.22059/jipa.2018.254248.2235. (In Persian)
Rafie, Hossein & Razmi, Soroush (2021). Examining Social Media Management in Iran’s Political Sphere as a Wicked Problem. Strategic Policy Research. 10 (36). 129-152. doi: 10.22054/qpss.2020.49288.2430. (In Persian)
Gholami, Reza & Pourheydar, Ahmad (2021). A Hexagonal Model of Cyberspace Governance in the Islamic Republic of Iran for a Five-Year Period. Iran Futures Studies. 6 (1). 1-26. doi: 10.30479/jfs.2021.13693.1205. (In Persian)
Abiri, Davoud & Valavi, Mohammad Reza (2019). Presenting a Strategic Model for Cyberspace Management in the Islamic Republic of Iran Based on the Directives and Guidelines of Imam Khamenei (may his shadow endure). National Security. 9 (32). 171-200. (In Persian)
Kazemizad Heydarbaghi, Alireza; Ahmadi Sefidan, Hossein; Javanpour Heravi, Aziz & Shakeri, Ehsan (2023). Presenting an Appropriate Strategy for Cyberspace Management with a Political Participation Approach. National Security. 13 (50). 41-84. (In Persian)
Javadinia, Hassan & Dortaj, Yaser (2022). The Role of Cyberspace in Soft War from the Perspective and Defensive Thought of Imam Khamenei. Islamic Social Research. 28 (125). 73-97. doi: 10.30513/iss.2023.5162.1289. (In Persian)

  • تاریخ دریافت 01 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 09 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 09 دی 1404