بازنمایی رسانه‌ایِ هویت ملی با مدیریت رویدادهای فرهنگی(مورد مطالعه: رویداد شب ایران)

نوع مقاله : مقاله علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه بازرگانی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق علیه السلام. تهران. ایران.
2 دانشجوی دکتری، فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری، فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
10.30497/smt.2026.250219.3718
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی بازنمایی هویت ملی در پایگاه‌های خبری فارسی‌زبان، رویداد «شب ایران» را به‌عنوان یک رخداد نمادین مورد مطالعه قرار داده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که خبرگزاری‌ها این رویداد را چگونه روایت کردند و از خلال چه سازوکارهای معنایی، تصویری خاص از ایران و خود ایرانی را صورت‌بندی نمودند. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه بازنمایی، نظریه اجتماع خیالی و نظریه هویت اجتماعی استوار است تا بتوان رابطه میان متن خبری، تولید معنا و مرزبندی‌های هویتی را تبیین کرد. روش تحقیق، تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار بوده و متن خبرها به‌عنوان واحد تحلیل، در سه سطحِ کدگذاری باز، محوری و انتخابی بررسی شد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که رویداد مورد مطالعه در سپهر رسانه‌ای به معنایی یگانه بروز و ظهور نیافته، بلکه به میدان رقابت روایت‌ها بدل شده است. برخی رسانه‌ها با برجسته‌سازی پیوند گذشته و حال، روایت اقتدار و تداوم تاریخی را تقویت کردند؛ برخی دیگر بر مرزبندی هویتی و تقابل نمادین با دیگری تأکید ورزیدند؛ و گروهی نیز با رویکردی تحلیلی‌تر، بر اصالت بازنمایی و امکان قرائت‌های متکثّر از میراث ملی تمرکز کردند. در سطحی فراتر، روایت‌هایی نیز شکل گرفته است که ایران را در افق تمدنی و فراملی بازنمایی می‌کند. بر این اساس، نتایج پژوهش نشان داد که رسانه‌ها نه صرفاً بازتاب‌دهنده هویت ملی، بلکه کنش‌گرانی فعال در تولید، تثبیت و بازتعریف آن در فضای عمومی معاصر ایران هستند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابراهیمی‌کیاپی، هادی و لاریجانی، ساره (1402). رسانه ملی، مناسک انقلاب و صدور انقلاب اسلامی: فرصت‌ها و چالش‌ها. فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی. 12 (1). 171-189.
ایمان، محمدتقی و نوشادی، محمودرضا (1390). تحلیل محتوای کیفی. پژوهش. 3 (2).
بشیر، حسن و حاتمی، حمیدرضا (1392). تحلیل گفتمان سرمقاله‌های کیهان. اطلاعات و جمهوری اسلامی. درباره حوادث پس از انتخابات دهم ریاست جمهوری اسلامی ایران (از 23خرداد تا 31تیر 1388). پژوهش‌های راهبردی سیاست. 2 (6). 61-88.
جعفری، علی و فرج‌زاده، غلامعلی (1403). نقش رسانه‌های جمعی و اجتماعی در برساخت هویت ملی دانش‌آموزان دوره متوسطه: یک مطالعه پدیدارشناختی. رسانه. 35 (1). 83-102.
دانایی، ابوالفضل، و بابائی‌ساروئی، مصطفی (1396). نقش رسانه‌های مجازی در گرایش به هویت ملی. مطالعات ملی. 18 (3). 43-68.
عشایری، طاها؛ منتی، ایوب؛ جهان‌پرور، طاهره و آقازاده، پرستو (1403). مطالعه نقش رسانه و شبکه‌های اجتماعی در تغییرات هویت فرهنگی ایرانیان: مرور تاریخی - تجربی داده‌های ثانویه. پژوهش‌های ارتباطی. 31 (2). 183-213.
مجیدی‌فرد، احسان؛ کامیابی‌گل، عطیه و مجیدی‌فرد، امین (1399). بازنمایی انگاره هویت ایرانی و بازشناسی مؤلفه‌های آن در شبکه اجتماعی توییتر. مطالعات رسانه‌های نوین. 6 (24). 63-98.
مؤذن، کاظم (۱۳۹۲). دیپلماسی رسانه‌ای آمریکا در قبال بیداری اسلامی سال 2011؛ تحلیل محتوای کیفی سایت فارسی صدای آمریکا (VOA). پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه امام صادق علیه السلام. دانشکده فرهنگ و ارتباطات.
مؤمنی‌راد، اکبر؛ علی‌آبادی، خدیجه؛ فردانش، هاشم و مزینی، ناصر (1392). تحلیل محتوای کیفی در آیین پژوهش: ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج. اندازه‌گیری تربیتی. 4 (14). 187 - 222.
نوری، مختار؛ حسن‌پور، علی و محمدی، صادق (1394). بازنمایی هویت ملی به‌عنوان امر سیاسی در مجموعه‌های تاریخی تلویزیون جمهوری اسلامی ایران. رسانه. 26 (2). 5-23.
Anderson, B. (1991). Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism (Revised ed.). Verso.
Douzandeh, Ebrahim & Bataineh, Adnan & Marbuii, Aisha & Badi, Halima. (2024). Exploring National Identity (Re) production: A Critical Discourse Analysis of Iran's Representation on its Official Tourism Website. International Journal of Linguistics Studies.
Flohr, M. (2023, April 25). Benedict Anderson’s Imagined Communities. Critical Legal Thinking.
Hall, S. (2005). Representation & the media (S. Jhally, Ed. & Dir.) [Transcript]. Media Education Foundation.
Hall, S. (Ed.). (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. SAGE Publications.
Neuendorf, K. A. (2020). Content analysis—A methodological primer for gender research. Sex Roles.
Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.). The social psychology of intergroup relations (pp. 33-47). Brooks/Cole.
W. James Potter & Deborah Levine‐Donnerstein (2009). Rethinking validity and reliability in content analysis.
Ziaee, A. (2025). Narratives on Iran: Representing a Nation Through Media Portrayals of Elite Sports. [PhD-Thesis - Research and graduation internal. Vrije Universiteit Amsterdam].
Ebrahimikiapi, Hadi and Larijani, Sara (1402). National media, rituals of the revolution and issuing the Islamic revolution: opportunities and challenges. Scientific Quarterly Journal of Islamic Awakening Studies. 12 (1). 171-189.(In Persian)
Iman, Mohammad Taqi and Noshadi, Mahmoudreza (2019). Qualitative content analysis. Research. 3 (2). (In Persian)
Bashir, Hassan and Hatami, Hamidreza (2012). Discourse analysis of Kahan editorials. Information and the Islamic Republic. About the events after the 10th presidential election of the Islamic Republic of Iran (from June 23 to July 31, 2018). Strategic policy research. 2 (6). 61-88. (In Persian)
Jafari, Ali and Farajzadeh, Gholam Ali (1403). The role of mass and social media in building the national identity of secondary school students: a phenomenological study. Media. 35 (1). 83-102. (In Persian)
Danaei, Abolfazl, and Babai-Sarooi, Mustafa (2016). The role of virtual media in the tendency towards national identity. National studies. 18 (3). 43-68. (In Persian)
Nomads, Taha; Manti, Ayoub; Jahanparvor, Tahereh and Aghazadeh, Prasto (1403). Studying the role of media and social networks in the changes of cultural identity of Iranians: a historical-experimental review of secondary data. Communication research. 31 (2). 183-213. (In Persian)
Majidifard, Ehsan; Saghamgol, Atiyeh and Majidifard, Amin (2019). Representing the image of Iranian identity and recognizing its components in the Twitter social network. New media studies. 6 (24). 63-98. (In Persian)
Muezzin, Kazem (2012). America's media diplomacy towards the Islamic awakening of 2011; Qualitative content analysis of Voice of America (VOA) Farsi website. Master's thesis of Imam Sadiq University (peace be upon him). Faculty of Culture and Communication. (In Persian)
Momenirad, Akbar; Aliabadi, Khadija; Fardanesh, Hashem and Mazini, Nasser (2012). Qualitative content analysis in research: nature, stages and validity of results. Educational measurement. 4 (14). 187-222. (In Persian)
Nouri, Mukhtar; Hassanpour, Ali and Mohammadi, Sadeq (2014). Representation of national identity as a political issue in the historical television series of the Islamic Republic of Iran. Media. 26 (2). 5-23. (In Persian)

  • تاریخ دریافت 10 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 22 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 31 تیر 1405