1
دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع)
2
دانشیار دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق(ع)
10.30497/smt.2026.250219.3718
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین چگونگی بازنمایی هویت ملی در پایگاههای خبری فارسیزبان، رویداد «شب ایران» را بهعنوان یک رخداد نمادین مورد مطالعه قرار داده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که خبرگزاریها این رویداد را چگونه روایت کردند و از خلال چه سازوکارهای معنایی، تصویری خاص از ایران و خود ایرانی را صورتبندی نمودند. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه بازنمایی، نظریه اجتماع خیالی و نظریه هویت اجتماعی استوار است تا بتوان رابطه میان متن خبری، تولید معنا و مرزبندیهای هویتی را تبیین کرد. روش تحقیق، تحلیل محتوای کیفی جهتدار بوده و متن خبرها بهعنوان واحد تحلیل، در سه سطحِ کدگذاری باز، محوری و انتخابی بررسی شد. یافتههای این پژوهش نشان میدهند که رویداد مورد مطالعه در سپهر رسانهای به معنایی یگانه بروز و ظهور نیافته، بلکه به میدان رقابت روایتها بدل شده است. برخی رسانهها با برجستهسازی پیوند گذشته و حال، روایت اقتدار و تداوم تاریخی را تقویت کردند؛ برخی دیگر بر مرزبندی هویتی و تقابل نمادین با دیگری تأکید ورزیدند؛ و گروهی نیز با رویکردی تحلیلیتر، بر اصالت بازنمایی و امکان قرائتهای متکثّر از میراث ملی تمرکز کردند. در سطحی فراتر، روایتهایی نیز شکل گرفته است که ایران را در افق تمدنی و فراملی بازنمایی میکند. بر این اساس، نتایج پژوهش نشان داد که رسانهها نه صرفاً بازتابدهنده هویت ملی، بلکه کنشگرانی فعال در تولید، تثبیت و بازتعریف آن در فضای عمومی معاصر ایران هستند.