تحلیل شکاف شایستگی‌های کارکنان دانشی شهرداری تهران در مواجهه با هوش مصنوعی با استفاده از رویکرد اهمیت-عملکرد

انقلاب صنعتی چهارم و نفوذ پرشتاب هوش مصنوعی، سازمان‌های بخش عمومی را با چالش حیاتیِ انطباق‌پذیری سرمایه انسانی مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی و اولویت‌بندی استراتژیک شکاف شایستگی‌های کارکنان دانشی شهرداری تهران در مواجهه با اتوماسیون، بر مبنای چارچوب نظری «پارادایم شایستگی متوازن» (یوهانسن، ۲۰۲۱) انجام پذیرفت. این مطالعهِ کاربردی با رویکرد کمّی و توصیفی-پیمایشی، داده‌های مورد نیاز را از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته از یک پنل ۲۲ نفره از مدیران و صاحب‌نظران سازمانی شهرداری تهران (با روش نمونه‌گیری هدفمند) گردآوری نمود. پایایی ابزار سنجش با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ برای هر دو بُعد اهمیت (۰.۸۲) و عملکرد (۰.۹۵) تأیید شد. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از آزمون تی-زوجی نشان داد که در تمامی ۱۶ مؤلفه شایستگی میان وضع موجود و مطلوب شکاف معناداری وجود دارد. در گام بعد، خروجیِ تکنیک تحلیل اهمیت-عملکرد (IPA) اثبات کرد که شایستگی‌های پایه فناورانه (شامل علوم، فناوری، مهندسی) در کنار مهارت «انطباق با تغییر» و «تأمل انتقادی» در بحرانی‌ترین ناحیه ماتریس (ربع تمرکز فوری) قرار دارند. در مقابل، شایستگی‌های تعاملی و انسان‌محور (ارتباطات، همکاری، مهارت‌های اجتماعی و رهبری مثبت) به عنوان مزیت رقابتیِ جایگزین‌ناپذیرِ سازمان، در ناحیه حفظ وضعیت مطلوب جای گرفتند؛ در حالی که مهارت‌های صرفاً عاطفی در ناحیه اتلاف منابع شناسایی شدند. نتایج پژوهش مبین آن است که استقرار موفقیت‌آمیزِ سامانه‌های هوشمند در مدیریت شهری، نیازمند گذار از آموزش‌های سنتیِ اداری به سمت ارتقای سواد داده و تفکر انتقادی است. شیفت هوشمندانه منابع مادی به سمت رفع خلأهای فناورانه، در کنار بهره‌گیری از نقاط قوتِ ارتباطیِ کارشناسان برای تشکیل کارگروه‌های میان‌رشته‌ای، تضمین می‌کند که شهرداری تهران به جای گرفتاری در دام بوروکراسی الگوریتمی، به سمت یک سازمان هوشمند و انسان‌محور حرکت نماید.