اندیشه مدیریت راهبردی
طراحی الگوی راهبرد ایدئولوژیمحور برای تقویت تعاملات اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و محور مقاومت
نوع مقاله : مقاله علمی-پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت بازرگانی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امامصادق علیه السلام، تهران. ایران.
2 استادیار گروه مدیریت کسبوکار، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امامصادق علیه السلام، تهران. ایران.
3 دانشیار گروه مدیریت کسبوکار، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امامصادق علیه السلام، تهران. ایران.
4 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امامصادق علیه السلام، تهران. ایران.
10.30497/smt.2025.248024.3650
چکیده
پژوهش حاضر با هدف طراحی الگویی راهبردی جهت تقویت تعاملات اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و محور مقاومت، مبتنی بر مزیت رقابتی ایدئولوژیک انجام شده است. این پژوهش با تأکید بر نقش کلیدی بازوی اقتصادی در تکمیل و پشتیبانی از ابعاد نظامی، سیاسی و فرهنگی، ایدئولوژی مقاومت را اصلیترین منبع مزیت رقابتی در برابر نظام سلطه معرفی میکند و در پی آن است تا با ارائه مدلی مفهومی–کاربردی، زمینهی بهرهبرداری هدفمند از این ظرفیت را در سطح تعاملات اقتصادی محور مقاومت فراهم آورد. این مطالعه با استفاده از راهبرد پژوهش تحلیل محتوای کیفی و در چارچوب پارادایم تفسیرگرایانه صورت گرفته و دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۲۰ نفر از نخبگان علمی و اجرایی در حوزههای اقتصاد، علوم سیاسی، سیاست خارجی و محور مقاومت گردآوری شده است. یافتههای پژوهش در قالب الگویی متشکل از چهار طبقه اصلی و نوزده طبقه فرعی تنظیم شدهاند؛ پیشایندها شامل الزامات ملی، فراملی و ضمنی، زمینهها در دو دستهی پیشران شامل عوامل ساختاری–ژئوپلیتیکی، سیاسی–ایدئولوژیک، اقتصادی–فناورانه و تحولمحور و مانع شامل تهدیدات فراملی، چالشهای محیطی و ضعفهای داخلی، محتوا شامل ارزشهای بنیادین، اصول راهبردی، مقتضیات ایدئولوژیک، قابلیتهای عملیاتی و گفتمان کلیدی و پسایندها شامل دستاوردهای اقتصادی، ارتقای قدرت سیاسی–امنیتی، توسعه فرهنگی–تمدنی و استقلال راهبردی هستند. این الگو میتواند بهعنوان چارچوبی مفهومی و سیاستپذیر، مبنای بازطراحی راهبرد دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و محور مقاومت قرار گیرد.
کلیدواژهها
موضوعات
قرآن کریم.
اسفندیاری, اسماعیل , عیوضی, رحیم و ولی زاده میدانی, رامین .(1402). اقتصاد سیاسی راهبرد مقاومت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. مجله دانش سیاسی. 19 (2). 1-22. دریافت از:
magiran.com/p2618990
افتخاری، اصغر. (1399). مقاومت در اسلام؛ نظریه و الگو. تهران. مؤسسه مطالعات اندیشهسازان نور. شابک. 978-600-843843-4.
ایمان، محمدتقی، و نوشادی، محمودرضا. (1390). تحلیل محتوای کیفی. پژوهش، 3(-)، 0-0. SID. https://sid.ir/paper/488226/faSID. https://sid.ir/paper/488226/fa
آدمی، علی، و رضایی، نیما.. (1395). ماهیت و ابعاد رژیم ضمنی غیر رسمی امنیت منطقهای جمهوری اسلامی در منطقه غرب آسیا. فصلنامه پژوهشهای سیاسی جهان اسلام. زمستان 1395 شماره 21 صفحه 61-89 .
آرام سرشت، مریم، باقرزاده، محمدرضا، مهرآرا، اسداله، و طبری، مجتبی. (1399). طراحی الگوی جامع هوش استراتژیک بهعنوان ابزار برنامهریزی راهبردی مالی (مطالعه موردی شهرداری تهران). اقتصاد مالی (اقتصاد مالی و توسعه). 14 (۵۱). 221-246.
ترابیفرد، میلاد. (1399). اقتصاد محور مقاومت از ایده تا کنش. بازیابی شده از
خامنهای، سیدعلی. (1397). بیانیة گام دوم انقلاب اسلامی.
خامنهای، سیدعلی. (1397). سخنان. بازیابیشده از
https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1651&p=2#69526
خامنهای، سیدعلی. (1399). سخنان. بازیابیشده از
خامنهای، سیدعلی. (1403). نامه حضرت آیتالله خامنهای به دانشجویان حامی مردم فلسطین در دانشگاههای ایالات متحده آمریکا. پایگاه اطلاعرسانی مقام معظم رهبری.
خلیلی، رضا (1385). ایدئولوژی و استراتژی؛ نسبتسنجی مفهومی نگرش ایدئولوژیک و تفکر استراتژیک. فصلنامه مطالعات راهبردی. 9 (34). 759-789.
خمینی، سیدروحالله. (1392). سیاست خارجی و روابط بینالملل از دیدگاه امام خمینی (س). مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
زارعی، سعدالله.(1402). نهالی که سربرآورد. پاسخ به شبهات پیرامون سیاستهای منطقهای ایران. تهران. مؤسسه مطالعات اندیشهسازان نور.
زیباکلام، سعید. (1380). مقدمه. در س. زیباکلام (مقدمهنویس، مترجم و تحشیهکننده). طرح و نقد نظریه لیبرال دموکراسی اندرو لوین (ص. 1-50). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی (سمت). پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی. شابک. 987-600-02-0431-0.
سلطانیگیشینی، محمدجواد. (1401). افق همکاریهای امنیتی، نظامی و سیاسی میان حزبالله لبنان و حماس. فصلنامه پژوهشهای راهبردی جبهه مقاومت. 2 (8). 45-72.
شهسواری، سجاد، و شفیعی، رضا. (1394). اقتصاد مقاومتی، ایدئولوژی مقابله با پروژه نفوذ اقتصادی. کنگره پیشگامان پیشرفت.
فتحی، محمد، و کوهیاصفهانی، کاظم.(1397). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران؛ به همراه نظرات تفسیری شورای نگهبان (1359-1396). پژوهشکده شورای نگهبان. شورای نگهبان.
لیتون پیتر . (1398). استراتژی بزرگ. ترجمه دکتر غلامرضا سلیمی، علی باقری و محمدرضا امانی. دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
متقی، امیر. (1397). بازیابی از پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله خامنهای:
محمدیسیرت، حسین، و ترابی اقدم، محمود. (1396). الگوی نمایش نقش امنیتآفرین شهیدان محور مقاومت در رسانه ملی. مطالعات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، 3(1)، 61–82. دریافت از https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523224/
محمودیرجا، سعید، باقریدولتآبادی، علی، و راوش، بابک.(1397). بررسی محور مقاومت و آینده نظام سلطه با استفاده از نظریه نظام جهانی. فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی. ۷ (14). 28-7.
مطهری. مرتضی. (1379). مقدمهای بر جهانبینی اسلامی: وحی و نبوت (جلد 3). تهران: صدرا.
معاونت پژوهشی، آموزشی و فناوری. (۱۴۰۱). پژوهشنامهی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه (ویرایش ۳). پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
الهام نواب، الهام، بارانی، نسیبه، عسکری، پروانه، و بهرام نژاد، فاطمه. (1400). تبیین موانع و تسهیل گرهای ارائه مراقبت به بیماران کووید- 19: تحلیل محتوای عرفی، نشریه پرستاری ایران، 34(131)، 82-97. magiran.com/p2327373
نیسی، نسرین، و حافظنیا، مهدی.(1387). بررسی تطبیقی تأثیر ایدئولوژی و سیاست بر توسعه توریسم مطالعه موردی کیش و دبی. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه تربیت مدرس.
Alagöz, B., & Toprak, E. G. (2022). Iran: being a nuclear threshold state within a national resistance context. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1184317
Albekova, S. (2023). Competitive advantages of countries as a determinant of the structure of the modern world economy. E3S Web of Conferences. 458. 05028.
Alderson, W. (1965). Dynamic marketing behavior: A functionalist theory of marketing. (p.84). Irwin, Homewood, IL: Richard D
Alesina, A., & Spolaore, E. (1997). On the Number and Size of Nations. The Quarterly Journal of Economics. 112 (4). 1027–1056.
Alvesson, M. (1991). Organizational symbolism and ideology. Journal of Management Studies. 28 (3). 299-322.
Aoudé, I. G. (2022). The Axis Of Resistance And Imperialism In West Asia. Arab Studies Quarterly.
Badiee Azandehi, M., Zandi, F., Yazdanpanah Dero, K., (2023). “Explanation of Iran’s Geopolitical Strategy: A Geographical Reading of Gray Zone and Axis of Resistance”. Political Strategic Studies. 12 (46). 163-208.
doi: 10.220/54QPSS.2023.64920.2956.
Balzacq, T., & Barnier-Khawam, P. (2021). Ideas and Ideology in Grand Strategy. In T. Balzacq & R. R. Krebs (Eds.), The Oxford Handbook of Grand Strategy (pp. 159–C10.P93). Oxford University Press.
Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management. 17 (1). 99-120.
Barney, J. B. (1995). Looking inside for competitive advantage. Academy of Management Perspectives. 9 (4). 49–61.
Barney, J. B., & Hansen, M. H. (1994). Trustworthiness as a source of competitive advantage. Strategic Management Journal. 15 (S1). 175-190.
Bell, D. (1960). The end of ideology. Glencoe. IL: Free Press.
Burt, R. S. (1992). Structural holes: The social structure of competition. Harvard University Press.
Chamberlin, E. (1935). The Theory of Monopolistic Competition. Harvard Economic Studies. 38.
Dumoulin, J. (2021). Ideology: Where does it come from and how is it used? Academia Letters. Article 391.
Eskandarinia, N. (2021). Recognizing competitive advantage theory: Narrative research of Lionel Messi’s biography. Journal of Approach in Business Management. 2 (2). 82-94.
Freire, P. (1970). Pedagogy of the Oppressed. New York: Herder and Herder.
Gebreluel, G. (2023). Ideology, grand strategy and the rise and decline of Ethiopia's regional status. International Affairs. 99 (3). 1127-1147.
Geertz, C. (1964). Ideology as a cultural system. In D. E. Apter (Ed.). Ideology and discontent (pp. 47-76). New York. NY: The Free Press of Glencoe.
Gibbs, J. L. (2009, February). Culture as kaleidoscope: Navigating cultural tensions in global collaboration. In Proceedings of the 2009 international workshop on Intercultural collaboration (pp. 89-98).https://doi.org/10.1145/1499224.1499239
Glombitza, O. (2022). Islamic revolutionary ideology and its narratives: the continued relevance of the Islamic Republic’s ideology. Third World Quarterly. 43 (5). 1156–1175.
Graneheim, U. H., & Lundman, B. (2004). Qualitative content analysis in nursing research: concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse education today, 24(2), 105-112.
Hsieh, H. F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative health research. 15 (9). 1277–1288.
Hunt, S. D., & Morgan, R. M. (1995). The comparative advantage theory of competition. Journal of Marketing. 59 (2). 1–15.
Jia, J. N. (2016). Construction and communication of national image of China in the cross-cultural context. Cross-Cultural Communication. 12 (1). 67-71. https://doi.org/10.3968/8099.
Jost, J. T., Glaser, J., Kruglanski, A. W., & Sulloway, F. J. (2006). The end of the end of ideology. American Psychologist. 61 (7). 651–670.
Kouvaras, G. (2021). Ideology as an Analytical Lens in Organization and Management Studies. Academy of Management Perspectives. Advance online publication.
doi: 10.5465/AMBPP.2021.11040
Lodge, G. C. (2009). Ideology and national competitiveness. Journal of Managerial Issues. 21 (4). 461–477.
Mata, F. J., Fuerst, W. L., & Barney, J. B. (1995). Information technology and sustained competitive advantage: A resource-based analysis. MIS Quarterly. 19 (4). 487–505.
Mayring, P. (2014). Qualitative Content Analysis: Theoretical Foundation and Basic Procedures. Weinheim: Beltz.
Mazarr, M. J., Blake, J., Casey, A., McDonald, T., Pezard, S., & Spirtas, M. (2018). Understanding the emerging era of international competition: Theoretical and historical perspectives [Research report]. RAND Corporation.
McGrath, R. G., Tsai, M. H., Venkataraman, S., & MacMillan, I. C. (1996). Innovation. competitive advantage and rent: A model and test. Management Science. 42 (3). 389–403.
Mintzberg, H. (2007). Mintzberg on Management. Free Press
Montrimas, A., Bruneckienė, J., Navickas, V., & Martinkiene, J. (2024). Measuring national economic resilience through industrial portfolios. Journal of International Studies.
Nayak, B., Bhattacharyya, S. S., & Krishnamoorthy, B. (2022). Exploring the black box of competitive advantage–An integrated bibliometric and chronological literature review approach. Journal of Business Research, 139, 964-982.
Porter, M. E. (1985). Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance. New York: Free Press.
Porter, M. E. (1990). The competitive advantage of nations. Harvard Business Review. 68 (2).73–91.
Porter, M. E., & Kramer, M. R. (2018). Creating shared value: How to reinvent capitalism- And unleash a wave of innovation and growth. In Managing sustainable business: An executive education case and textbook (pp. 323-346). Dordrecht: Springer Netherlands..
Raouf, H. (2019). Iranian quest for regional hegemony: motivations, strategies and constraints. Review of Economics and Political Science. https://doi.org/10.1108/REPS-02-2019-0017
Sassmannshausen, F. (2016). Revisiting concepts of ideology. Pólemos. Materiali di filosofia e critica sociale. 1 (2016). 187–203.
Seeck, H., Sturdy, A., Boncori, A.-L., & Fougère, M. (2020). Ideology in management studies. International Journal of Management Reviews. 22 (1). 53-74.
Stone, P. (1966). The general inquirer: A computer approach to content analysis. MIT Press. strategies. Business Process Management Journal. 23 (5). 1018–1042.
Sutrisno, S., Almaududi Ausat, A. M., Suherlan, S., & Rijal, S. (2024). Towards competitive advantage: Employee competency development strategies in promoting business innovation. Jurnal Penelitian Inovatif. https://doi.org/10.54082/jupin.369
Teece, D. J. (2020). Fundamental issues in strategy: Time to reassess?. Strategic Management Review, 1(1), 103-144.
Umam, F. (2019). Ideological involution of the Islamists. ULUL ALBAB Jurnal Studi Islam. 20 (1). 25.
Wallerstein, I. (1974). The Modern World-System: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century. New York: Academic Press.
Wernerfelt, B. (1984). A resource-based view of the firm. Strategic Management Journal. 5 (2). 171-180.
Yeganeh, H. (2013). An investigation into the cultural and religious determinants of national competitiveness. Competitiveness Review: An International Business Journal incorporating Journal of Global Competitiveness. 23 (1). 23-40.
)
دوره 18، شماره 3 - شماره پیاپی 41
مهر 1403صفحه 35-82
- تاریخ دریافت: 14 اردیبهشت 1404
- تاریخ بازنگری: 02 مرداد 1404
- تاریخ پذیرش: 07 مرداد 1404